नेटवर्किंग म्हणजे काय?
नेटवर्किंग म्हणजे दोन किंवा अधिक संगणक किंवा डिव्हाइसेसना एकमेकांशी जोडण्याची आणि त्याद्वारे माहिती, फायली, प्रिंटर, इंटरनेट कनेक्शन इत्यादी गोष्टी सामायिक (Share) करण्याची पद्धत.
Networking द्वारे:
फायली एका संगणकातून दुसऱ्या संगणकात पाठवता येतात
एक प्रिंटर अनेक संगणकांसोबत वापरता येतो
इंटरनेट एकाच कनेक्शनवर अनेक डिव्हाइसेस वापरू शकतात
🔰 नेटवर्किंग चे घटक (Components of Networking):
- Node: नेटवर्कमधील प्रत्येक डिव्हाइस (उदा. संगणक, प्रिंटर)
- Server: सेवा पुरवणारा संगणक
- Client: सेवा घेणारा संगणक
- NIC (Network Interface Card): संगणकाला नेटवर्कशी जोडणारी कार्ड
- Switch: अनेक संगणकांना एकमेकांशी जोडणारे डिव्हाइस
- Router: वेगवेगळ्या नेटवर्कना जोडणारे डिव्हाइस (उदा. LAN ते इंटरनेट)
- Cables: डेटा ट्रान्सफरसाठी वापरले जाणारे वायर (LAN, Coaxial, Fiber Optic)
- Modem: डिजिटल डेटा टेलीफोन लाईनवर पाठवण्यासाठी वापरले जाणारे डिव्हाइस
🔰 नेटवर्किंग चे फायदे:
माहिती/फायली सहज शेअर करता येतात
हार्डवेअर (प्रिंटर, स्कॅनर) एकत्र वापरता येतात
माहिती सुरक्षित ठेवता येते (Backup, Central Storage)
ई-मेल, चॅट, व्हिडिओ कॉलिंग सोपी होते
खर्चात बचत
वेळ वाचतो
🔰 नेटवर्किंग चे प्रकार (Types of Networking):
- LAN (Local Area Network):
परिभाषा: एकाच बिल्डिंग, ऑफिस किंवा घरात असलेले नेटवर्क
व्याप्ती: 100 मीटर ते 1 किमी पर्यंत
उदाहरण: शाळा, कॉलेज, ऑफिसमधील संगणक
वैशिष्ट्ये:
वेगवान डेटा ट्रान्सफर (Fast Speed)
स्वस्त खर्च (Low Cost)
Cable किंवा Wi-Fi वापरले जाते
- MAN (Metropolitan Area Network):
परिभाषा: एका शहरात किंवा मोठ्या परिसरात LAN नेटवर्क जोडणे
व्याप्ती: 5 ते 50 किमी
उदाहरण: शहरातील बँक शाखांचे नेटवर्क, केबल टीव्ही नेटवर्क
वैशिष्ट्ये:
एकाहून अधिक LAN जोडले जातात
सार्वजनिक किंवा खाजगी नेटवर्क वापरले जाते
- WAN (Wide Area Network):
परिभाषा: देशभर किंवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पसरलेले नेटवर्क
व्याप्ती: 1000+ किमी
उदाहरण: इंटरनेट, मल्टीनॅशनल कंपनीचे नेटवर्क
वैशिष्ट्ये:
खूप मोठ्या अंतरावर डेटा पाठवला जातो
महाग असते, पण जगभर वापरले जाते
- PAN (Personal Area Network):
परिभाषा: एखाद्या व्यक्तीच्या वापरासाठी तयार केलेले छोटं नेटवर्क
उदाहरण: मोबाइल, लॅपटॉप, ब्लूटूथ स्पीकर यांचं नेटवर्क
वैशिष्ट्ये:
10 मीटर पर्यंतची व्याप्ती
वायरलेस नेटवर्किंग (Bluetooth, Infrared)
- WLAN (Wireless LAN):
परिभाषा: केबलशिवाय (Wi-Fi द्वारे) तयार केलेले लोकल नेटवर्क
उदाहरण: घरी Wi-Fi द्वारे मोबाइल, लॅपटॉप वापरणे
वैशिष्ट्ये:
वायरलेस कनेक्टिव्हिटी
LAN चा एक प्रकार
- CAN (Campus Area Network):
परिभाषा: एका शैक्षणिक संस्था किंवा कॅम्पसमध्ये असलेले नेटवर्क
उदाहरण: कॉलेज कॅम्पस, विद्यापीठ
वैशिष्ट्ये:
अनेक LAN जोडलेले असतात
एका संस्थेच्या नियंत्रणाखाली
- SAN (Storage Area Network):
परिभाषा: केवळ डेटा संग्रह व शेअरिंग साठी वापरले जाणारे नेटवर्क
उदाहरण: मोठ्या कंपन्यांमध्ये डेटा सर्व्हर सिस्टिम
वैशिष्ट्ये:
उच्च गतीने डेटा साठवण्याची व शेअर करण्याची क्षमता
मोठ्या संस्थांमध्ये वापरले जाते
- VPN (Virtual Private Network):
परिभाषा: इंटरनेट वापरून सुरक्षित नेटवर्क तयार करणे
उदाहरण: Work from home करताना ऑफिस नेटवर्कशी सुरक्षित जोडणी
वैशिष्ट्ये:
सार्वजनिक नेटवर्कवर खाजगी डेटा सुरक्षितपणे पाठवणे
डेटा एनक्रिप्ट केला जातो